 |
GARD Nedir?
Dünyanın tüm bölgelerinde erişkinlerde erken ölümlerin en büyük nedeni olan kronik hastalıklar, uluslararası sağlık gündeminde uzun süreler ihmal edilmiştir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) kronik hastalıklar konusunda yayınladığı raporunda hastalık yükü konusunda var olan verileri yayınlamış ve kronik hastalıkların önlenmesi ve kontrolü için acil eylem çağrısında bulunmuştur.
Kronik Solunum Hastalıklarına Karşı Küresel İşbirliği (Global Alliance Against Chronic Respiratory Diseases -GARD) ulusal ve uluslararası kuruluşların gönüllü olarak birleşip herkesin özgürce nefes aldığı bir dünya vizyonu çerçevesinde çalıştığı, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) bünyesinde kurulmuş bir birliktir. GARD stratejik planı DSÖ’nün Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Eylem Planı’nın bir parçası niteliğindedir. GARD, ulusal kontrol programının kronik havayolu hastalıkları parçasının gelişimine teknik destek sağlamak için insan kaynaklarını ve finansal kaynakları bir araya getirir.
DSÖ; GARD ile uluslararası kuruluşların işbirliğini sağlayarak, bu hastalıklarda sürveyansın iyileştirilmesi, korunma ve kontrolde ülke odaklı önceliklerin belirlenmesi, özellikle gelişmekte olan ülkelerde tedavi hizmeti kalitesinin arttırılması ve bu alanda çalışan sağlık personelinin eğitiminin iyileştirilmesini hedeflemektedir. Burada amaç, küresel akciğer sağlığını geliştirmek, temel hedef ise kronik solunum hastalıklarıyla savaşta çok kapsamlı bir yaklaşım oluşturmaktır. Gelişmekte olan ülkelerde halen uygulanmakta olan programlarla koordinasyonu sağlamak ve çaba ile kaynak harcamalarında tekrarların önüne geçmek önem kazanmaktadır. DSÖ, KSH için ülkelerin kendi programları ile GARD içinde sürmekte olan programlar arasında işbirliği oluşturmayı hedeflemektedir. GARD üyesi ülkelerde, GARD yapı ve kuralları çerçevesinde, KSH’na yönelik ülke programları düzenlenmekte ve bu programlar bizzat ülke hükümetleri tarafından yönetilmektedir.
GARD’ın hedefi kronik solunum yolu hastalıklarının küresel yükünü azaltmaktır. Kronik hava yolu hastalıkları nedeniyle hastane başvurularında ve mortalite oranlarında azalmanın gerçekleştirilmesi için planlama ve uygulamalar ortaya konmalıdır. GARD’ın amacı kronik hava yolu hastalıkları ile savaşmak için geniş kapsamlı bir yaklaşım başlatmaktır. Bu amaçlar:
• Tarafların KHH hakkındaki farkındalıklarını ve bilgi paylaşımlarını arttırmak (İletişim).
• KHH önleme ile ilgili küresel toplumsal taraftar kazanma ve kaynakların harekete geçirilmesi (Toplumsal Hareket).
• KHH’nın saptanması, önlenmesi ve kontrolü için çalışan mevcut sağlık hizmetlerinin ve programlarının güçlendirilmesi (Hizmetin Genişletilmesi).
• KHH’nın saptanması, önlenmesi ve kontrolü için yeni araç ve yöntemler geliştirilmesi ve uygulamaya sokulması (Teknik Gelişme).
DSÖ’ün kronik hastalıklardaki genel hedefi, bu hastalıklara bağlı yıllık ölüm oranlarını en az %2 azaltmaktır ve bu yaklaşık 22 milyon ölüme karşılık gelmektedir. KSH bu ölümlerin %7’sini oluşturduğu için bu hedefe ulaşmak KSH’na bağlı 2 milyon ölümü önlemek anlamına gelmektedir. Ülkemizde hazırlanan bu programın uygulanmasıyla gelecek yıllarda benzer oranlarda ve sayıda ölümü önlemek mümkün olabilecektir.
2000 yılında ilk adımları atılan bu ittifakta, başlangıçta 17 hükümet veya hükümet dışı kuruluş yer almış, bugün üye kuruluş sayısı yetmiş dokuzu bulmuştur. Ülkemizden de Türk Toraks Derneği (TTD), 2005 yılında, Türkiye Ulusal Allerji ve Klinik İmmünoloji Derneği ise 2007 yılında GARD üyesi olmuştur.
GARD Dünya Genel Kurulu Toplantılarının ilki Haziran 2006’da Çin/Pekin’de, ikincisi Haziran 2007’de Kore/Seul’de, üçüncüsü, Mayıs 2008’de Türkiye/İstanbul’da ve dördüncüsü Haziran 2009’da İtalya/Roma’da yapılmıştır.
Eylem Planı
PLANIN AMACI, KAPSAMI VE HEDEFİ
Ülkemizde 2003 yılından itibaren Sağlık Bakanlığı sorumlulukları kapsamında “Sağlıkta Eşitsizliklerin Giderilmesine” yönelik olarak yürütülmekte olan Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın amaçları sağlık hizmetlerinin etkili, verimli ve hakkaniyete uygun bir şekilde; organize edilmesi, finansmanının sağlanması, sunulmasıdır. Program, sektörü bütün boyutları ile kavramak üzere şekillendirilmiş toplam 8 bileşenden oluşmaktadır. Her bileşen bir diğeri ile ilişkilendirilmiş olup, programın bütünlüğü içinde uygun olabilecek çözümleri içermektedir: Planlayıcı ve Denetleyici Bir Sağlık Bakanlığı, Herkesi Tek Çatı Altında Toplayan Genel Sağlık Sigortası, Yaygın, Erişimi Kolay ve Güçlendirilmiş Temel Sağlık Hizmetleri (Etkili, Kademeli Sevk Zinciri, İdari ve Mali Özerkliğe Sahip Sağlık İşletmeleri), Bilgi ve Beceri ile Donanmış, Yüksek Motivasyonla Çalışan Sağlık İnsan Gücü, Sistemi Destekleyecek Eğitim ve Bilim Kurumları, Nitelikli ve Etkili Sağlık Hizmetleri İçin Kalite ve Akreditasyon, Akılcı İlaç ve Malzeme Yönetiminde Kurumsal Yapılanma ve Karar Sürecinde Etkili Bilgiye Erişim: Sağlık Bilgi Sistemi.
Bu 8 ana bileşene, edinilen tecrübe ışığında 3 önemli başlık daha ilave edilmiştir (2007):
1- Daha iyi bir gelecek için sağlığın geliştirilmesi ve sağlıklı hayat programları,
2- Tarafların harekete geçirilmesi ve sektörler arası işbirliği için çok yönlü sağlık sorumluluğu,
3- Uluslar arası alanda ülkenin gücünü artıracak sınır ötesi sağlık hizmetleri.
Sağlık Bakanlığı, 2010–2014 yıllarını kapsayan Stratejik Eylem Planı’nda “Bulaşıcı olmayan hastalıkların gelişimine neden olan risk faktörlerini azaltarak bu hastalıkların görülme sıklığını ve bu hastalıklardan kaynaklanan ölümleri 2014 yılına kadar %25 azaltmak” hedef olarak yer almakta olup ayrıca DSÖ Hedef 21 kapsamında kronik solunum hastalıkları, kas-iskelet bozukluklar ve yaygın kronik durumların morbidite, sakatlık ve mortalitesi için sürdürülebilir ve daimi bir azalma sağlanmalıdır; ifadesi yer almaktadır.
Kronik hastalık risk faktörleriyle mücadele ve kronik hastalıklar konusunda ülke düzeyindeki durumun araştırılması, bu hastalıklar ve risk faktörlerine dair temel verilerin ve veri akışının elde edilmesine yönelik çalışmalar yapılması, bu bilgiler ışığında bu hastalıkları davet eden risk faktörleriyle mücadele edilmesi ve halk sağlığına yönelik tehditleri azaltmak amacı ile Sağlık Bakanlığı yeniden yapılandırılarak Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü bünyesinde “Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar ve Kronik Durumlar Daire Başkanlığı” kurulmuştur. Dairenin şubelerinden bir tanesi Solunum Sistemi Hastalıkları Şube Müdürlüğüdür.
Bu eylem planının hazırlanarak uygulamaya geçirilmesiyle kronik hava yolu hastalıklarına (Astım ve KOAH) bağlı morbidite, mortalitenin ve beraberinde getirdiği ekonomik yükün azaltılması hedeflenmektedir.
Diğer yandan tüm sağlık sorunlarında olduğu üzere KHH’nın gelişiminde önemli bir sorun olan sosyoekonomik eşitsizliklerin giderilmesi ve gelir dağılımı eşitsizliğinin azaltılmasına yönelik olarak yapılması gerekli olan çalışmalar ve stratejilerin ilgili tüm sektörlerce “Tüm Politikalarda Sağlık (Health in Policies)” başlığı kapsamında yürütülmesi için gerekli planlamalar yapılmaktadır.
Planın Amacı
Kontrol Programının Amaçları;
1. Kronik hava yolu hastalıklarının (Astım ve KOAH) gelişimini önlemek, konuyla ilgili koruyucu önlemler geliştirmek,
2. Kronik hava yolu hastalıklarını izlemek, kontrol altına almak,
3. Kronik hava yolu hastalıklarının morbidite hızını azaltmak,
4. Kronik hava yolu hastalıklarının mortalite hızını azaltmak, böylece bu hastalıkların oluşturduğu hastalık ve ekonomik yükü azaltmaktır.
Planın Kapsamı
Kronik hava yolu hastalıklarına yönelik bir önleme ve kontrol programının önemli bir bileşeni kronik hastalıkların önlenmesine dair entegre toplum tabanlı programlardır. Bireyler kendi hava yolu hastalıkları risklerini; tütün kullanımının azaltılması, iç ve dış ortam hava kirliliğinin azaltılması, mesleksel risk faktörlerinin azaltılması, allerjen temasının azaltılması, çocukluk ve erişkin solunumsal enfeksiyonların önlenmesi ve doğru tedavi edilmesi, düzenli egzersizin yaygınlaştırılması ve sağlıklı beslenmenin sağlanıp obezitenin engellenmesi ile büyük oranda azaltmaktadırlar.
Dünyada ve ülkemizde kronik solunum hastalıklarının büyük çoğunluğunu kronik hava yolu hastalıkları (Astım, KOAH) oluşturmaktadır. Kronik hava yolu hastalıkları gerek risk faktörleri, gerekse önlem ve tedavileri konusunda da büyük benzerlik göstermektedirler. Bu nedenlerle kronik hava yolu hastalıklarının önlenmesi ve kontrolü ülkemizde büyük önceliğe sahiptir. Bu hastalıklar konusunda aşağıda önerilen ulusal kontrol programı belirli başarı düzeyine ulaştıktan sonra diğer kronik solunum hastalıklarına yönelik kontrol programlarının da geliştirilmesi hedeflenmektedir.
Planın Hedefi
Bu planın hedefi, kronik hava yolu hastalıkları konusunda toplumu bilgilendirmek, toplumsal farkındalığı arttırmak, başlıca risk faktörleri konusunda olumlu ve kalıcı davranış değişiklikleri oluşturmak için çalışmalar yürütmek, hastalıkları erken dönemde saptamak ve ilerlemesini önlemek, hastalıkların etkin tedavisi, komplikasyonların gelişiminin önlenmesi ve bu hastalıklara yönelik rehabilitasyon hizmeti sunulması, etkin surveyanslarının yapılması suretiyle insanların sağlık açısından kalitesi yüksek bir hayat sürdürmelerini sağlamaktır.
Kronik Hava Yolu Hastalıklarını Önleme Kontrol Programı ve Eylem Planının 6 hedefi aşağıda sıralanmıştır:
1. Kronik Hava Yolu Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programı’nın oluşturulması
- Kronik Hava Yolu Hastalıklarını (ASTIM-KOAH) Önleme ve Kontrol Programı’nın 2008 Yılı sonuna kadar oluşturulması.
2. Oluşturulan programın kamuoyuna benimsetilip, savunulması
- Oluşturulan programın 2009 ve 2010 yılları içerisinde belirlenmiş aktivitelerle (%10) kamuoyuna savunulması, farkındalığın sağlanması.
3. Hastalık gelişiminin önlenmesi
- Astım ve KOAH hastalık gelişimin 2009-2013 yılları içerisinde belirlenmiş aktivitelerin yapılması suretiyle (%15) önlenmesi.
4. Hastalıkların erken dönemde saptanması ve ilerlemesinin önlenmesi
- Astım ve KOAH hastalıklarının 2009-2010 yılları içerisinde belirlenmiş etkinliklerin uygulanması suretiyle (% 20) erken dönemde saptanması ve ilerlemesinin önlenmesi.
5. Hastalıklarının etkin tedavisi, komplikasyonların gelişiminin önlenmesi ve bu hastalıklara yönelik rehabilitasyon hizmetleri sunulması
- Astım ve KOAH hastalıklarının 2009-2013 yılları arasında etkin tedavisi, komplikasyonların gelişiminin önlenmesi ve bu hastalıklara yönelik rehabilitasyon hizmetlerinin mevcuttan (%15) artırılması.
6. Kronik Hava Yolu Hastalıklarını Önleme ve Kontrol programının izlenmesi ve değerlendirilmesi
- Kronik Hava Yolu Hastalıklarını Önleme ve Kontrol Programının 2009-2013 yılları içerisinde izlenmesi ve değerlendirilmesi.
|
|
|
|
|